Giữ vững thành quả phòng, chống dịch bệnh, hướng tới tính bền vững các chương trình y tế tại tỉnh Điện Biên

Trong hai ngày 11 – 12/12/2025, Đoàn giám sát của Ban Điều phối Quốc gia Quỹ Toàn cầu phòng, chống AIDS, Lao và Sốt rét tại Việt Nam (CCM Việt Nam) đã có buổi làm việc tại tỉnh Điện Biên với Sở Y tế, Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật, Bệnh viện Phổi và một số Trạm Y tế cơ sở. Chương trình giám sát được triển khai đồng thời trên ba lĩnh vực: HIV/AIDS, Lao và Sốt rét, với sự tham gia của các tổ chức cộng đồng và nhóm người hưởng lợi từ dự án. Mục tiêu của chuyến giám sát nhằm đánh giá toàn diện việc triển khai các hoạt động của dự án, tiến độ giải ngân và hiệu quả sử dụng nguồn lực, đồng thời phân tích những khó khăn, thách thức phát sinh trong bối cảnh điều chỉnh cơ cấu hành chính, thay đổi cơ chế tài chính và yêu cầu ngày càng cao về đảm bảo nguồn lực để duy trì tính bền vững của các chương trình y tế tại địa phương.

Báo cáo của địa phương cho thấy, Chương trình phòng, chống Lao tiếp tục đạt được nhiều kết quả tích cực, với hầu hết các chỉ tiêu hoàn thành 80 – 90%. Bệnh viện Phổi tỉnh Điện Biên duy trì được đội ngũ nhân lực tương đối ổn định. Nguồn hỗ trợ từ Quỹ Toàn cầu tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong công tác chẩn đoán sớm và điều trị Lao. Việc ứng dụng xét nghiệm sinh học phân tử GeneXpert đã góp phần nâng cao độ chính xác, rút ngắn thời gian phát hiện vi khuẩn lao và xác định khả năng kháng thuốc rifampicine, qua đó kịp thời đưa người bệnh vào điều trị phù hợp.

Đối với Chương trình phòng, chống Sốt rét, tỉnh Điện Biên đã chính thức được công nhận đạt tiêu chí loại trừ sốt rét vào tháng 6 năm 2025. Thành quả này phản ánh hiệu quả của công tác giám sát véc tơ, quản lý ca bệnh và truyền thông phòng bệnh tại cộng đồng, trong bối cảnh địa phương vẫn tiềm ẩn nguy cơ ca bệnh ngoại lai do di biến động dân cư và giao lưu qua biên giới.

Trong lĩnh vực Phòng, chống HIV/AIDS, các hoạt động dự phòng, chăm sóc và điều trị tiếp tục được duy trì ổn định. Toàn tỉnh hiện đang quản lý hơn 7.000 người nhiễm HIV thông qua hệ thống phần mềm chuyên ngành; trong đó 98,5% người đang điều trị ARV có tải lượng vi rút dưới ngưỡng phát hiện. Các can thiệp trọng tâm như dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con, điều trị Methadone nhiều ngày và điều trị đồng nhiễm HIV/HCV tiếp tục được triển khai hiệu quả.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Đoàn giám sát chỉ ra một số thách thức trong quá trình triển khai cần khắc phục đảm bảo tính bền vững của chương trình.

Đối với Chương trình phòng, chống Lao, việc phát hiện chủ động (ACF) tại cộng đồng chưa được chuẩn hóa đồng bộ; công tác truyền thông chưa khai thác đầy đủ ngôn ngữ của đồng bào dân tộc thiểu số. Đoàn giám sát đề nghị tăng cường phân tích dữ liệu dịch tễ theo nhóm dân tộc, kiểm chứng xu hướng “trẻ hóa” bệnh Lao bằng số liệu dài hạn, đồng thời tối ưu hóa sử dụng xét nghiệm GeneXpert nhằm rút ngắn thời gian chẩn đoán và sớm đưa người bệnh vào điều trị.

Trong Chương trình Sốt rét, tỷ lệ giải ngân năm 2025 còn thấp (khoảng 17%) chủ yếu do định mức chi chưa phù hợp với thực tế miền núi; một số điểm kính hiển vi đã xuống cấp, kỹ thuật xét nghiệm chưa được cập nhật kịp thời. Đoàn giám sát khuyến nghị cần tổ chức tập huấn lại kỹ thuật chẩn đoán, cấp bổ sung sinh phẩm chẩn đoán nhanh, điều chỉnh định mức chi phí đi lại phù hợp đặc thù địa bàn và xây dựng kế hoạch ứng phó ca bệnh ngoại lai từ phát hiện sớm đến khoanh vùng và xử lý véc tơ.

Đối với Chương trình phòng, chống HIV/AIDS, việc điều chỉnh ngân sách viện trợ theo yêu cầu của nhà tài trợ đã ảnh hưởng đến khả năng mở rộng xét nghiệm, triển khai can thiệp giảm tác hại và duy trì đội ngũ nhân viên tiếp cận cộng đồng cho các nhóm nguy cơ cao. Đoàn giám sát đề xuất đẩy mạnh xét nghiệm HIV tại cộng đồng, mở rộng tự xét nghiệm cho nhóm nguy cơ cao; kiện toàn và ổn định đội ngũ nhân viên tiếp cận, đồng đẳng viên; đồng thời tăng cường huy động ngân sách địa phương cho đào tạo và duy trì hoạt động cốt lõi. Việc chuẩn hóa hệ thống báo cáo, sử dụng dữ liệu thực tế để điều chỉnh chỉ tiêu và kế hoạch can thiệp được xác định là yếu tố then chốt trong giai đoạn tới.

Trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền hai cấp, Đoàn giám sát cũng lưu ý Sở Y tế cần có định hướng rõ ràng và kế hoạch cụ thể nhằm bảo đảm công tác chuyên môn được chỉ đạo xuyên suốt, đặc biệt khi các Trạm Y tế trực thuộc sự quản lý của Ủy ban nhân dân cấp xã, phường.

Kết luận buổi làm việc, Đoàn giám sát nhấn mạnh vai trò trung tâm của tuyến y tế cơ sở trong phát hiện, quản lý và điều trị bệnh, đồng thời đề nghị địa phương tiếp tục tháo gỡ các vướng mắc về giải ngân. Khi nguồn lực được sử dụng hiệu quả, đúng trọng tâm, Điện Biên sẽ có đủ nền tảng để giữ vững những thành quả đã đạt được, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và bảo đảm tính bền vững của các chương trình phòng, chống dịch bệnh trong những năm tới.

Ban thư ký CCM Việt Nam