Giám sát Dự án VUSTA: Kết quả, thách thức và định hướng bền vững

Ngày 31 tháng 7 năm 2025, Ủy ban Giám sát của Ban Điều phối Quốc gia Quỹ Toàn cầu phòng, chống AIDS, Lao và Sốt rét (CCM Việt Nam) đã tiến hành giám sát định kỳ Dự án “Tăng cường sự tham gia của các tổ chức xã hội và cộng đồng trong phòng, chống HIV/AIDS” – Dự án VUSTA do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam làm đơn vị chủ quản, thuộc nguồn tài trợ Quỹ Toàn cầu giai đoạn 2024 – 2026. Dự án triển khai tại 14 tỉnh/thành phố sau sáp nhập với tổng ngân sách sau điều chỉnh của Quỹ Toàn cầu là 5,74 triệu USD.

Báo cáo của VUSTA cho thấy các chỉ số tiếp cận và xét nghiệm HIV trong 6 tháng đầu năm 2025 đều đạt và vượt kế hoạch, đặc biệt nhóm phụ nữ bán dâm (PNBD) đạt trên 110% chỉ tiêu. Tỷ trọng chuyển gửi người có nguy cơ cao đến các dịch vụ về dự phòng HIV tập trung chủ yếu vào xét nghiệm HIV, trong khi các dịch vụ về dự điều trị dự phòng trước phơi nhiễm (PrEP) và điều trị methadone còn hạn chế do gián đoạn cung cấp dịch vụ PrEP theo yêu cầu điều chỉnh hoạt động của các nhà tài trợ và tâm lý e ngại của khách hàng trước thay đổi chính sách trong quản lý người sử dụng ma túy.

Bên cạnh những kết quả tích cực, đoàn giám sát ghi nhận một số khó khăn ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các hoạt động. Thủ tục hành chính phức tạp, cần nhiều thời gian để kiểm soát chị qua Kho bạc nên ảnh hưởng tới tiến độ giải ngân các hoạt động của dự án. Việc sáp nhập đơn vị hành chính cũng gây khó khăn trong công tác phối hợp, ký lại thỏa thuận giữa các Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật, các đơn vị triển khai thực hiện, các cơ sở y tế và tổ chức cộng đồng dẫn tới chậm tiếp nhận sinh phẩm và thiết bị, đồng thời phát sinh tâm lý bất ổn trong mạng lưới cộng đồng.

Việc cắt giảm 12% ngân sách theo yêu cầu của Quỹ Toàn cầu cũng làm hạn chế nguồn lực cho đào tạo tiếp cận viên và mua trang thiết bị phục vụ công tác tiếp cận cộng đồng, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ.

Trước bối cảnh đó, Dự án VUSTA đề xuất một số định hướng nhằm tăng cường tính bền vững, bao gồm: lồng ghép dịch vụ phòng, chống HIV/AIDS vào các chương trình y tế quốc gia; mở rộng cơ chế đặt hàng dịch vụ công cho các tổ chức cộng đồng; huy động nguồn lực tư nhân và cộng đồng; tìm kiếm tài trợ quốc tế mới; và thúc đẩy mô hình doanh nghiệp xã hội cho các CBO. Dự án cũng kiến nghị tiếp tục thể chế hóa vai trò của các tổ chức cộng đồng như một đối tác trong hệ thống cung cấp dịch vụ y tế – xã hội tại địa phương.

CCM Việt Nam đánh giá cao nỗ lực của Dự án VUSTA trong việc duy trì hiệu quả tiếp cận cộng đồng mặc dù còn gặp nhiều khó khăn trong bối cảnh cắt giảm ngân sách và sáp nhập hành chính. Tuy nhiên, để đảm bảo hoàn thành chỉ tiêu năm và hướng tới tính bền vững, dự án cần tập trung vào ba ưu tiên: đẩy nhanh giải ngân, đảm bảo chuỗi cung ứng vật phẩm và PrEP, và củng cố vai trò của mạng lưới CBO nhằm duy trì các dịch vụ thiết yếu cho nhóm nguy cơ cao. Vai trò điều phối và giám sát theo rủi ro của CCM Việt Nam sẽ là chìa khóa để chuyển hóa kết quả đầu ra thành tác động lâu dài đối với cộng đồng MSM, người chuyển giới, PNBD và NCMT.

Ban thư ký CCM Việt Nam